مسجد سید

مسجد سید، یکی از مساجد اصفهان است که در طی دوران قاجاریه ساخته شد و از مساجد اصلی این شهر به شمار می رود. این بنا در سده ۱۳ هجری (محمد شاه قاجار) توسط محمدباقر شفتی در مساحت ۸۰۷۵ متر مربع ساخته شد. این مسجد که بنایی نیمه کاره است، دارای چهار در اصلی، دو چهل ستون، دو شبستان بزرگ، یک گنبد، سه ایوان و بیش از ۴۵ حجره است، اما مناره ندارد همچنین درون شبستان های آن نیز کاشی کاری نشده است.
کتیبه سردر جنوب شرقی نشان می دهد که کتابت آن در سال ۱۲۵۹ انجام و در سال ۱۳۱۱ گرده برداری شده است. تزئینات نمای خارجی سردر اصلی، و مدخان و راهروی طرفین آن همچنان تا سال ۱۳۷۷ه‍.ش ناتمام مانده بود تا اینکه در این سال به همت حاج محمدرضا گازر کاشی کاری این فضا به انجام رسیده. خطاطان این تزئینات. کف حیاط مسجد تا حدود چهل سال پیش خاکی بوده که بعدها به صورت سنگفرش درآمده است. اضافه شدن حوض و دو سکو در حیاط نیز مربوط به همان سال ها می باشد.
کتیبه سردر جنوب غربی مسجد بعد از جمله (قال اللّه تعالی) شامل آیه ۱۳ و نصف از آیه ۱۴ (سوره رعد) است و قسمت آخر آن به عبارت ذیل ختم شده است: «کتیبه محمدباقر الشیزانی فی شهر محرم الحرام سنه ۱۳۱۱» آیه ۱۳ سوره رعد:
مختصات: ۳۲°۳۹′۵۳٫۶۵″ شمالی ۵۱°۳۹′۴۹٫۴۸″ شرقی / ۳۲٫۶۶۴۹۰۲۸°شمالی ۵۱٫۶۶۳۷۴۴۴°شرقی / 32.6649028; 51.6637444
مسجد سید از بزرگترین و مشهورترین مساجد اصفهان است. زمین مسجد را فتحعلی خان اعتمادالدوله، وزیر شاه سلطان حسین، خریده بود که در آن مسجدی بنا کند؛ ولی در اثر هجوم افغان ها مقدور نگردید. تا آنکه در زمان فتحعلی شاه قاجار، محمدباقر شفتی رشتی معروف به «حجت الاسلام» مطلق و «سید حجت الاسلام» مبادرت به این کار بزرگ نمود. بنای این مسجد در سال ۱۱۸۰ طرح ریزی شد و ساخت بنا در اواخر نیمه اول قرن سیزدهم هـ.ق. شروع و تا سال وفات سید تنها کاشی کاری بنای جنوبی انجام شده بود. چون عمر حجت الاسلام برای اتمام تزئینات آن کفایت نکرد، قسمتی از آن توسط فرزندش حاج سیداسدالله «سید ثانی» و قسمتی توسط نواده اش حاج سیدمحمدباقر ساخته شد ولی هنوز تزئینات قسمت هایی از آن همچنان ناتمام مانده است. با توجه به کتیبه های موجود در بنا، احداث ساختمان و تزئینات آن در حدود ۱۳۰ سال به طول انجامیده است. این مسجد در زمینی به مساحت ۸۰۷۵ مترمربع در محله بیدآباد اصفهان بنا شده و دارای دو شبستان بزرگ، گنبد، دو چهلستون، دو مهتابی و سه ایوان و گلدسته به عنوان مسجد و نیز مدرس و بیش از ۴۵ حجره در طبقه فوقانی به منظور سکونت طلاب است. دو در در جنوب شرقی و جنوب غربی و دو در واقع در سمت شمال مسجد، محلهای اطراف را از طریق مسجد به یکدیگر متصل می کنند. تنکابنی، از نخستین روزهای ساختِ مسجد، این چنین گزارش می دهد: روزی فتحعلی شاه قاجار با محمدباقر شفتی به تماشای مسجد می روند، شاه از سید خواهش می کند که او را در ساختمان مسجد شریک گرداند، ولی سید حجت الاسلام تقاضای شاه را رد نموده و قبول نمی کند. فتحعلی شاه به سید اظهار می کند که: شما قدرت بر اتمام و انجام مسجد را ندارید!سید هم در جواب می فرماید: من دست در خزاین الهی دارم.
نقشه بنای مسجد به صورت مستطیل شکل (۸۵×۹۸ متر) روی هم ۸۰۷۵ متر مربع وسعت دارد و از چهار جهت به بیرون راه پیدا می کند و بنای آن شامل بخش هایی است که در دیگر مساجد معتبر تکرار می شود: سردر، صحن، ایوان، گنبدخانه، شبستان ستوندار، رواق و غرفه های دو طبقه اطراف صحن و به علاوه مدرس و حجره های مورد استفاده طلاب علوم دینی. سردرهای مسجد دارای کاشی کاری و کتیبه های تاریخی و غیر تاریخی است. صحن متناسب مسجد در اطراف با غرفه ها و حجره های دو طبقه و ایوان ها محدود شده است و در میانه حوضی شکیل دارد. نماهای ایوان ها و لچکی ها غرفه ها و رواقها با کاشی کاری خشتی دوره قاجار مزین شده و در ازاره ها نیز از پوشش سنگی استفاده شده است. در ضلع جنوبی صحن، ایوان اصلی و در پشت طرفین آن گنبدخانه و شبستان های ستوندار قرار دارد. نمای داخلی و خارجی ایوان با کاشی کاری پوشش یافته که معرف ترکیب زیبایی از نقوش مختلف و کتیبه های خطی است بر بالای ایوان جنوبی، برج ساعتی با تزئین کاشی ساخته شده است. تالار تدریس حجت الاسلام شفتی، از دیگر آثار در خور توجه مسجد است که در محل آن را به چهل ستون مسجد می شناسند. در ساخت این بنا به نظر می رسد از چهل ستون ایده گرفته شده باشد ، ۹ ستون استفاده شده است که دارای ستون های چوبی، درها و پنجره های ارسی زیبایی است. آرامگاه متشکل از گنبد خانه و رواقی است که با تزئینات متنوع کاشیکاری، گچبری، آیینه کاری و نقاشی به همراه کتیبه های متعدد مزین شده است. در سقف آن از مقرنسهای زیبا با عناصر تخت بهره گرفته شده. مسجد سید اصفهان به دلیل وجود تزئینات بسیار جالب گل و بوته و اسلیمی و وجود خط بنائی و دیگر خطوط از استادان نامدار عصر قاجار در اعداد یکی از شاهکارهای معماری عصر قاجار قرار دارد که در گوشه گوشه آن شگردهای جالب معماری و تزئینات بسیار عالی خودنمایی می کند. ضریح فولادی نیز توسط محمد باقر ثانی برای جدش تهیه شده است. در کاشیکاری های این مسجد مخصوصاً در تزئینات گلدانها و منظره هایی که نمایش داده شده رنگ قرمز نقش عمده ای دارد. در بالای اسپرهای دو طرف ایوان جنوبی در شعری از هلال شاعر قرن سیزدهم و چهاردهم می خوانیم:

مسجد سید (اصفهان). مختصات: ۳۲°۳۹′۵۳.۶۵″ شمالی ۵۱°۳۹′۴۹.۴۸″ شرقی / ۳۲.۶۶۴۹۰۲۸° شمالی ۵۱.۶۶۳۷۴۴۴° شرقی / 32.6649028; 51.6637444
مسجد سید، یکی از مساجد اصفهان است که در طی دوران قاجاریه ساخته شد و از مساجد اصلی این شهر به شمار می رود. این بنا در سده ۱۳ هجری (محمد شاه قاجار) توسط محمدباقر شفتی در مساحت ۸۰۷۵ متر مربع ساخته شد. این مسجد که بنایی نیمه کاره است، دارای چهار در اصلی، دو چهل ستون، دو شبستان بزرگ، یک گنبد، سه ایوان و بیش از ۴۵ حجره است، اما مناره ندارد همچنین درون شبستان های آن نیز کاشی کاری نشده است .

[ویکی شیعه] مسجد سید (اصفهان). مسجد سید اصفهان از مساجد بزرگ و از بناهای تاریخی دوره قاجار در شهر اصفهان. این مسجد که به نام بنیان گذار آن سید محمدباقر شفتی شهرت دارد، در سال ۱۲۴۰ق در محله بیدآباد اصفهان بنا نهاده شد. مسجد دارای تزئینات و ویژگی های متعدد معماری در شبستان ها، گنبدها، محراب، ایوان، گلدسته، کتیبه ها و کاشی کاری ها است. چهار وقف نامه برای مسجد، بین سال های ۱۲۶۲ق تا ۱۲۷۳ق نگاشته شده و همه مکان های مسجد برای موارد خاص وقف شده است. مقبره سید شفتی و فرزندان او نیز در این مسجد قرار دارد.
مسجد سید به نام بانی آن یعنی سید محمدباقر شفتی رشتی بیدآبادی (درگذشت سال ۱۲۶۰ق) مشهور به «سید حجت الاسلام» و «حجت الاسلام مطلق» نام گذاری شده است.
مسجد سید به همت سید محمدباقر شفتی رشتی در اواسط قرن سیزدهم هجری بین سال های ۱۲۴۰ تا ۱۲۴۵ق و در زمینی به مساحت ۸۰۷۵ مترمربع در محله بیدآباد اصفهان بنا شده است. گفته شده سید، زمین مسجد را در مجموعه ای که به بیدآباد شهرت داشت، خرید و دستور داد تا بیدهای آن را قطع کنند و از فروش آن ها، مصالح اولیه را برای ساخت تهیه کرد.