اتاهوالپا یوپانکی

آتاهوآلپا یوپانکی. آتاهوآلپا یوپانکی (به اسپانیایی: Atahualpa Yupanqui) (۳۱ ژانویه ۱۹۰۸–۲۳ می ۱۹۹۲) خواننده، ترانه نویس، گیتاریست و نویسندهی آرژانتینی است.از او به عنوان یکی از مهم ترین موسیقی دانان سبک سنتی آرژانتین در سدهٔ بیستم یاد می شود. ترانه های ساخت او توسط خوانندگان شهیری چون مرسدس سوسا، لس چالچالروس، اوراسیو گوارانی، خورخه کافرونه، آلفردو زیتاروسا، خوسه لارالده، ویکتور خارا، آنخل پارا، خاریو، آندرس کالامارو، دیویدیدوس، ماری لافورت و بسیاری دیگر بازخوانی شده و بسیاری از خوانندگان در آرژانتین و در سراسر جهان از او تأثیر پذیرفته اند.
« از نظر من، نوعی تعهد به حقیقت است.» (در پاسخ به خبرنگار مجله موسیقی «کروس» که از او پرسیده بود به نظر شما شاعر بودن یعنی چه؟)
«این وضعیت در خیلی از جاهای دنیا پیش آمده… در کشور ما پرنده ای هست که آواز همهٔ پرندگان دیگر را تقلید می کند، اما آواز مستقلی از خودش ندارد… چه عقوبتی! شاید بعضی ملت ها هم همین طور باشند». (در پاسخ به خبرنگاری که به او گفت در سال های اخیر ترانه های مردمی در فرانسه دچار بی ریشگی شده است)
«انسان به طور غریزی میل به تعالی دارد. البته بعضی چیزها او را به طرف پایین می کشد اما انسان همچنان برای بالا رفتن، برای تعالی، مبارزه می کند… ، بهایی است که به خاطر عشق و احترام به فرهنگ می پردازیم…» (در پایان یک مصاحبه، پیرامون شعر و هنر)
«اگر روستای خودتان را درست توصیف کنید، جهانی هم خواهید شد.» (در پاسخ به خبرنگاری که از او پرسید: چگونه با آنکه شما شدیداً به سرزمین بومی خود دلبسته هستید، ترانه هایتان جهانی و فراگیر است؟)
با نام اصلی هکتور روبرتو چاورو آرامبورو (Héctor Roberto Chavero Aramburo) در ۳۱ ژانویهٔ ۱۹۰۸ در استان بوئنوس آیرس، در منطقه ای با نام کامپو دلا کروز به دنیا آمد و تولدش در پرگامینو، شهری در ۳۰ کیلومتری زادگاهش و ۲۲۴ کیلومتری شمال غرب شهر بوئنوس آیرس پایتخت آرژانتین ثبت شد. پدرش اهل شهر لورتو واقع در استان سانتیاگو دل ارستو و دارای ریشهٔ کچوآیی و مادرش از اهالی باسک اسپانیا بود.
نخستین سال های کودکی اش در روستای آگوستین روکا، جایی که پدرش در راه آهن کار می کرد گذشت. آنجا روزهایش در شگفتی و کشف و شهودی که زندگی روستایی و کشف جهان خارق العادهٔ موسیقی از طریق ترانه های دهقانان و نوای گیتارشان به او عرضه می داشتند سپری می شد؛ و گیتار، عشق جاودان زندگی اش بود. پس از مدتی تلاش ناموفق در یادگیری ویولن، شروع به آموختن گیتار نزد استاد باتیستا آلمیرون کرد. کاری که موجب شعله ور شدن ذوق و هدفش شد، و در عین حال وجود جهانی پهناور از تم هایی فراتر از تم های گاچویی را بر او آشکار ساخت. اما این آموزش گیتار مستمر و کامل نبود؛ به دلایلی از جمله اینکه او بی پول بود، اینکه استادش شاگردان دیگری نیز داشت، اینکه خانواده اش به دلیل شغل پدر مدام مجبور به سفر بود و نیز اینکه استادش آلمیرون سفرهایی دوره ای برای اجرای کنسرت داشت. با وجود این، عشق به گیتار برای همیشه در روحش نقش بست. از آن پس او شعرهایش را با نام مستعار آتاهوآلپا یوپانکی امضاء می کرد که ریشه شناسی آن چنین است: آمده از سرزمین های دور تا آوازی بخواند. او نام هنری اش را از همان نوجوانی انتخاب کرده بود. «آتاهوالپا» نام آخرین پادشاه یا امپراتور اینکا است که توسط فاتحان اروپایی کشته شد و «یوپانکی» نیز در میان سرخپوستان تیرهٔ کچوا و در زبان محلی آنان، لقبی افتخارآمیز محسوب می شود.
در سال ۱۹۹۲ میلادی، آتاهوآلپا یوپانکی به شهر نیم در فرانسه رفت تا برنامه ای اجرا کند اما در آنجا بیمار شد و در شب ۲۳ می ۱۹۹۲ درگذشت.