زمرشیدی، حسین (۱۳۹۰). مصالح شناسی سنتی. انتشارات آزاده.
به طوری که مشخص است رنگ و رنگ آمیزی برای زیباسازی بنا انجام می شود. علاقه به رنگ به صورت فطری در ایران باستان مورد توجه بوده است.رنگ چه از نوع گیاهی و چه از نوع طبیعی و چه معدنی به ترتیب کیفیت مورد توجه می باشد. به طوری که در کاوش های باستان شناسی در طبقات زیرین تپه های سیلک یا دیگر نقاط ایران از هزارهٔ پنجم قبل از میلاد انجام شده نمایشگر رنگ آمیزی اشیایی بوده است که در جوار درگذشتگان در گورها می گذاشتند. بدیهی است اشیاء به دست آمده و تحقیقات باستان شناسی در هزارهٔ چهارم و سوم نیز با رنگ آمیزی همراه بوده است. به طوری که مشخص است از اُخرا که قرمز رنگ آجری می باشد، برای تزیین بسیاری از وسایل زندگی و همچنین رنگ آمیزی دیوارهٔ اتاق ها استفاده می شده است.
از دوران مادها آثار زیادی برجای نمانده است. استحکامات و شهر هگمتانه یکی از بقایای مهم این دوره است. از شگفتی های این مجموعه که تاریخ نویسان به آن اشاره کرده اند، هفت باروی آن است که هر کدام به رنگی آراسته بودند. به قول هرودت؛ «اولی سفید، دومی سیاه، سومی ارغوانی، چهارمی آبی و پنجمین نارنجی است و تمام اینها را با الوان رنگین کرده بودند و دوتای آخری یکی از نقره و دیگری از طلا مستور شده بود.» به گمان بسیار، باروهای هفتگانه و هفت رنگ هگمتانه به شیوه ای نمادین و مرموز، نشانه ای از آسمان و هفت اختر گردان بوده است.
در دوران هخامنشی از وجود رنگ در بناها بهره گیری فراوان شده است. علاوه بر رنگ آمیزی سطوح بناها در کف سازی ها نیز از مصالح رنگین استفاده شده است. نمونه هایی از اندود ماسه آهک همراه با پوکه آجر خرد شده و رنگ اُخرا به شکل ملاتی رنگین در کف سازی کاخ داریوش به یادگار مانده است. از جمله باید به مانده هایی از یک فرش گچی اشاره کرد که به رنگ قرمز در گوشه یکی از اتاق های شمالی کاخ تچر به دست آمده است. همچنین محققین توانسته اند با توجه به بقایای رنگی و عناصر شیمیائی موجود در خلل و فرج سنگی تخت جمشید ـ فارغ از میزان صحت و دقت ـ نقشی رنگین از فَروَهر را بازسازی کنند. کم و بیش در دیگر آثار معماری باقی مانده از زمان هخامنشیان نیز تصاویر نقاشی شده به چشم می خورد. از جمله در شهر هخامنشی دهانه غلامان صحنه ای از شکار به تصویر کشیده و در صحنه کنده کاری شده دیگر اثری از شمایل یک حیوان که به احتمال زیاد اسب است و روی پلکانی ایستاده، دیده می شود.رنگ آمیزی تیرهای چوبی و سقف های چوبی آسمانه در کاخ های هفده گانه تخت جمشید با بهره گیری از رنگ های تند انجام شده است. ضمناً ستون ها با استفاده از رنگ خاکستری طبیعی یا با رنگ سیاه صیقلی و براق مورد توجه بوده است.قابل ذکر است علاوه در کاوش ها، ظروف سفالین رنگ آمیزی شده هزارهٔ پنجم، چهارم و سوم قبل از میلاد نشانگر استفاده های اصولی از رنگ های طبیعی و معدنی بوده است. این بهره گیری در سفال ها به شکل گل های رزاس به صورت آجرهای لعاب دار نشانگر تکامل شیوه استفاده از رنگ و پخت کامل و پیدایش اصولی کاشی و آجرهای رنگین بوده است. نمونه ای از آجرهای ذکر شده به صورت گل رزاس در موزه ملی ایران نگهداری می شود.مصالح تزیینی ذکر شده در بناهای هخامنشی کاربرد فراوان داشته اند.
به طوری که مشخص است رنگ و رنگ آمیزی برای زیباسازی بنا انجام می شود. علاقه به رنگ به صورت فطری در ایران باستان مورد توجه بوده است.رنگ چه از نوع گیاهی و چه از نوع طبیعی و چه معدنی به ترتیب کیفیت مورد توجه می باشد. به طوری که در کاوش های باستان شناسی در طبقات زیرین تپه های سیلک یا دیگر نقاط ایران از هزارهٔ پنجم قبل از میلاد انجام شده نمایشگر رنگ آمیزی اشیایی بوده است که در جوار درگذشتگان در گورها می گذاشتند. بدیهی است اشیاء به دست آمده و تحقیقات باستان شناسی در هزارهٔ چهارم و سوم نیز با رنگ آمیزی همراه بوده است. به طوری که مشخص است از اُخرا که قرمز رنگ آجری می باشد، برای تزیین بسیاری از وسایل زندگی و همچنین رنگ آمیزی دیوارهٔ اتاق ها استفاده می شده است.
از دوران مادها آثار زیادی برجای نمانده است. استحکامات و شهر هگمتانه یکی از بقایای مهم این دوره است. از شگفتی های این مجموعه که تاریخ نویسان به آن اشاره کرده اند، هفت باروی آن است که هر کدام به رنگی آراسته بودند. به قول هرودت؛ «اولی سفید، دومی سیاه، سومی ارغوانی، چهارمی آبی و پنجمین نارنجی است و تمام اینها را با الوان رنگین کرده بودند و دوتای آخری یکی از نقره و دیگری از طلا مستور شده بود.» به گمان بسیار، باروهای هفتگانه و هفت رنگ هگمتانه به شیوه ای نمادین و مرموز، نشانه ای از آسمان و هفت اختر گردان بوده است.
در دوران هخامنشی از وجود رنگ در بناها بهره گیری فراوان شده است. علاوه بر رنگ آمیزی سطوح بناها در کف سازی ها نیز از مصالح رنگین استفاده شده است. نمونه هایی از اندود ماسه آهک همراه با پوکه آجر خرد شده و رنگ اُخرا به شکل ملاتی رنگین در کف سازی کاخ داریوش به یادگار مانده است. از جمله باید به مانده هایی از یک فرش گچی اشاره کرد که به رنگ قرمز در گوشه یکی از اتاق های شمالی کاخ تچر به دست آمده است. همچنین محققین توانسته اند با توجه به بقایای رنگی و عناصر شیمیائی موجود در خلل و فرج سنگی تخت جمشید ـ فارغ از میزان صحت و دقت ـ نقشی رنگین از فَروَهر را بازسازی کنند. کم و بیش در دیگر آثار معماری باقی مانده از زمان هخامنشیان نیز تصاویر نقاشی شده به چشم می خورد. از جمله در شهر هخامنشی دهانه غلامان صحنه ای از شکار به تصویر کشیده و در صحنه کنده کاری شده دیگر اثری از شمایل یک حیوان که به احتمال زیاد اسب است و روی پلکانی ایستاده، دیده می شود.رنگ آمیزی تیرهای چوبی و سقف های چوبی آسمانه در کاخ های هفده گانه تخت جمشید با بهره گیری از رنگ های تند انجام شده است. ضمناً ستون ها با استفاده از رنگ خاکستری طبیعی یا با رنگ سیاه صیقلی و براق مورد توجه بوده است.قابل ذکر است علاوه در کاوش ها، ظروف سفالین رنگ آمیزی شده هزارهٔ پنجم، چهارم و سوم قبل از میلاد نشانگر استفاده های اصولی از رنگ های طبیعی و معدنی بوده است. این بهره گیری در سفال ها به شکل گل های رزاس به صورت آجرهای لعاب دار نشانگر تکامل شیوه استفاده از رنگ و پخت کامل و پیدایش اصولی کاشی و آجرهای رنگین بوده است. نمونه ای از آجرهای ذکر شده به صورت گل رزاس در موزه ملی ایران نگهداری می شود.مصالح تزیینی ذکر شده در بناهای هخامنشی کاربرد فراوان داشته اند.
wiki: رنگ در معماری ایران