نور تک فام

نور تک فام اصطلاحاً به نوری گفته می شود که تنها در یک فرکانس معین وجود دارد به عبارت دیگر دارای تک فرکانس و در نتیجه یک طول موج معین است؛ طول همدوسی چشمه های تکفام از دیدگاه فیزیک نور بی نهایت است.
در فیزیک معمولاً برای توضیح قوانین بنیادی وجود این نوع نور یا چشمه ای که آن را گسیل می کند بدیهی فرض می شود، چرا که در نهایت با تعمیم نتایج بدست آمده برای نور غیر تک فام می توان به حقایق کلی برای گستره ای از طول موجها دست یافت، اما در حقیقت نور تک فام یا تک رنگ پدیده ای است که در طبیعت معمولاً اتفاق نمی افتد یا بهتر است بگوییم بعلت فراوانی مشابه خود به راحتی قابل تمیز نیست، به این معنی که منابع یا چشمه های نور در طبیعت غالباً در یک گسترهٔ فرکانس یا طول موج امواج الکترومغناطیس خود را گسیل می کنند مثلاً در پدیده تابش یک جسم بعلت وجود نوسانگرها با فرکانسهای مختلف نهایتاً یک بیناب یا گستره از امواج الکترومغناطیس تابش می شود. نمونه بارز آن ستارهٔ خورشید به عنوان یک چشمه طبیعی نور داری یک طیف یا بیناب گسترده است که فام یا رنگ غالب آن با طول موج بیشینه ۵۰۰ نانومتر در محدوده رنگ سبز قرار گرفته.با استفاده از مفهوم همدوسی در نور و تعریف کمیت طول همدوسی برای چشمه های نور مقدار این کمیت برای نور تک فام آرمانی بی نهایت است در حالی که چشمه های طبیعی دارای طول همدوسی محدود هستند مثلاً لیزرهای تجارتی با نام لیزرپوینتر که در آن ها از یک لیزر دیود استفاده شده و در آن ها کیفیت نور مطرح نیست دارای کمترین طول همدوسی در قیاس با انواع دیگر لیزر هستند و شاید نهایتاً از چندین متر تجاوز نکنند و این در حالیست که طول همدوسی لامپهای معمولی در مرز چندین ده میکرومتر تا حداکثر یک میلی متر قرارمی گیرد برای نور خالص سفید خورشید این طول در مرتبه طول موج نور مرئی باقی می ماند. البته اینجا لازم است ذکر شود که مفهوم همدوسی نور فراگیرتراز تک فام بودن نور است و بحث جداگانه ای را در جای خود طلب می کند.
پدیده در آشامی یا جذب فوتون را می توان به صورت تک فام یا تک رنگ در نظر گرفت که در فرکانس های خاص صورت می گیرد به این ترتیب که جهش های الکترونی خاص در اتمهای یک عنصر معین برای گذار از یک تراز به تراز ی متفاوت نیازمند انرژی معین است که از اختلاف انرژی بین دو تراز حاصل می شود؛ مطابق با ΔΕ=hν=hc/λ که در آن h ثابت پلانک و ν و λ هم فرکانس و طول موج فوتون در آشامیده را مشخص می کنند و بنابراین در نهایت به نور با فوتونهایی در فرکانس خاص وابسته است، و البته بسیار جای خوشبختی است که این پدیده حالت تک فام دارد چرا که مبنای کشف عناصر در نقاط بسیار دور عالم است و با رجوع به خطوط جذبی در بیناب یا طیف دریافتی از آن ها که حکم اثر انگشت یک عنصر را دارد می توان پی به وجود آن عنصر برد. این پدیده پایه و اساس دانش طیف نگاری را تشکیل می دهد.
علاوه بر آن مبنای بسیاری از آزمایش های معروف که منجر به تکامل شناخت نور در دو قرن اخیر بوده متکی بر ایجاد چشمه های نوری تک فام با فرکانس معین است که خود برای چشمه های ثانویه همدوس در آزمایش ها بکار می رفته و سابقاً با استفاده از تحریک اتمهای بخار عنصری خاص در لوله های تخلیه الکتریکی در فشار مناسب و در دمای نسبتاً بالا صورت می گرفته که باعث تحریک اتمها و ارسال فوتون در فرکانس های معین می شده و اساس فیزیکی آن همان گذار از ترازهای انرژی است که در خصوص جذب یا در آشامی فوتون در قسمت قبل به آن اشاره شد.