شعر فارسی دهه هفتاد

شعری که از آن به عنوان شعر دهه هفتاد نام برده می شود، شامل چند طیف از آثار شاعرانی است که نه لزوماً از اواخر دهه ۶۰ یا اوایل دهه هفتاد نوشتن و انتشار اشعارشان را آغاز کردند، بلکه نمود پختگی کارشان در این دهه مطرح شده است.
۱. گزاره های منفرد(نقد شعر امروز ایران): علی باباچاهی (انتشارات سپنتا:۱۳۸۰)
۲. سه دهه شاعران حرفه ای:علی باباچاهی(انتشارات ویستار:۱۳۸۱)
۴. ویژه شعرهای جریانی درادبیات ایران ۱۳۸۵ - «برخورد زیر رادیکال یا چگونه از شعر دهه شصت / دهه هفتاد بیرون می پرد!!!!»،
۵. . (گیله وا شماره ۹۰ مصاحبه ای از: هوشنگ عباسی سردبیر گیله وا با علیرضا پنجه ای شاعر و روزنامه نگار تحت عنوان پرواز ققنوس از خاکستر زبان)
۶. (روزنامهٔ ایران، ۱۳ آبان ۱۳۸۰، مصاحبهٔ یزدان سلحشور با علیرضا پنجه ای)
۷. گونه های نوآوری در شعر معاصر ایران (نقد و بررسی)، دکتر کاووس حسن لی، نشر ثالث، ۱۳۸۳
۸. من شاعر شعرتوگراف هستم، علیرضا پنجه ای، ویژه هنر و اندیشه گیله وا، به کوشش محمد تقی صالح پور، تابستان ۱۳۸۲
۹. ی ادبی وازنا مقاله ی شعر دهه ی هفتاد از بهزاد خواجات
۱۰. پایان نامه کارشناسی ادبیات/مریم محمدی/ دانشگاه شیراز ۱۳۸۶/ آغازگران راستین شعر دههٔ ۷۰ ایران/نسخه موجود در قسمت پایان نامه های ادبیات شعری- کتابخانه دانشگاه
۱۱. کتاب آنتولوژی شعر گستره ی هفتاد، ابوالفضل پاشا، آفاق شوهانی، نشر هشت ۱۳۹۸
دههٔ هفتاد با تلاش شاعران جوان از سویی مطرح و از سویی دچار هرج و مرج شد، شاعران دهه های ۴۰، ۵۰ و ۶۰ با گذار از مرحلهٔ انقلاب و جنگ ناگزیر به فراواقع گرایی (سوررئالیسم) با به کارگیری خرق عادت و حس آمیزی پناه بردند، این شاعران رفته رفته آرایه های ویژه ای با شعرشان رصد کردند که شعرهای «چندصدایی»، با تم گریز از مرکز و اسکیزوفرنیکال و «شعر نگاره ای» (موسوم به «شعرتوگراف»، «وسط چین»، «مربع»، احیای معما و چیستان های منظوم قدیمی در شکل شعری نو با عنوان «لغز»، احیای گونهٔ جدید شعر «کانکریت» با عنوان «خواندیدنی»)، شعر «گفتار»، «شعرحرکت» و همچنین «کاریکلماتورهای اپیزودی» با عنوان «شعرهای چندصدایی»، «شعر- نثر»، «شعر اشیاء» و شعرهایی که از حس آمیزی و خرق عادت و استعاره با مضمون اصلی طنز با عنوان «فرانو» و شعر به مثابه زبان با عنوان «وستایی» در پی چنین وضعیتی شکل گرفتند، این جریان های شعری متعاقب تغییرات بنیادین در حوزهٔ مسائل سیاسی و اجتماعی و تغییر در مناسبات اطلاع رسانی جهان با ظهور ابررایانه ها، نیز مهندسی ژنتیک، تسخیر کرات، پایان یافتن دنیای دوقطبی، و شکست اردوگاه کمونیسم و جای گزینی خرده تفکرات ملل و به نوعی ورود پرچالش علوم نظری همچون فلسفه و زیبایی شناسی سایر هنرها و مبتلا به آن اینترنت، راه افتادن سایت ها و وبلاگ نویسی خبری و ادبی و هنری، ماهواره، بلوتوث های تلفن های همراه و مخلص کلام دگردیسی اساسی در وظایف رسانه ای در اواخر دههٔ شصت و تکثرگرایی مطرح در اندیشه های فلسفی بدان انگیزه می دهد.
شعر مضمون گرای دهه های چهل و پنجاه در دههٔ هفتاد به نوعی تعدیل می شود و زبان و بازی های زبانی در این شعرها نقش پررنگ تری به خود می گیرد. به طور کلی در بخشی از این نوع شعری کلان نگری در ابعاد معرفتی و فلسفی جای خود را به تفرد، جزئیات، پرهیز از ادبیت و توجه به مناسبات زبان کوچه و بازار می بخشد و فضای شعر به خواننده اجازه می دهد که به تاویل و تفسیرهایی شخصی دست پیدا کند.
صور خیال و به ویژه در برخی استعاره از شعرهای شاعران این جریان حذف و به جای آن عناصر عینی پیرامون شاعر به عنوان دال و نه مدلول در اختیار خواننده قرار می گیرد تا ناگفته های دیگر شاعر در ذهن او ساخته شود. تنوع در شعر دههٔ هفتاد یکی از نکات مهم و ساختاری آن است که شائبهٔ سبک بودگی و «جریان سازی» در آن را از بین می برد، به عبارت دیگر شاعران این جریان بیش از آن که در هدف اشتراک داشته باشند، در گریز از مبدأ دیدگاه های مشترک داشته اند و در همین حال بیشترین انتقادات را خود از خود کرده اند.