ابو نصر سراج

ابونصر عبدالله بن علی بن محمد بن یحیی سرّاج طوسی از صوفیان قرن چهارم هجری است.
جامی، عبدالرحمان (۱۳۷۰). نفحات الانس. تهران: اطلاعات.
هجویری، علی (۱۳۸۴). کشف المحجوب. تهران: سروش.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد (۱۳۴۶). تذکرة الاولیاء. تهران: زوار.
سراج، ابونصر (1380ق). اللمع. بغداد: دارالکتب الحدیثه بمصر و مکتبة المثنی بغداد. تاریخ وارد شده در |سال= را بررسی کنید (کمک)
دربارهٔ زندگی او اطلاع زیادی در دست نیست. از قدیمی ترین اطلاعاتی که دربارهٔ وی وجود دارد حکایتی است که هجویری دربارهٔ مشی زاهدانه اش نقل کرده است:
«معروف است از شیخ ابونصر سرّاج طاووس الفقرا صاحب لمع که وی ماه رمضان به بغداد رسید. اندر مسجد شونیزیه وی را خانه ای به خلوت بدادند و امامی درویشان بدو تسلیم کردند. وی تا عید اصحابنا را امامی کرد و اندر تراویح پنج ختم بکرد. هرشب خادم قرصی بدان در خانه وی اندر دادی. چون روز عید بود وی برفت، خادم نگام کرد هرسی قرص به جای بود.»
از این حکایت و معدود اطلاعاتی که در پاره ای از تذکره های عرفانی مانند تذکرة الاولیاء و نفحات الانس وجود دارد معلوم می شود که در میان صوفیه وی به طاووس الفقرا شهرت داشته است. سال درگذشت او را ۳۷۸ هجری قمری نوشته اند.

[ویکی فقه] ابو نصر، عبدالله بن علی سراج طوسی، ملقب به طاووس الفقراء ، از فقهای صوفیان در قرن چهارم هجری است.
ابو نصر، عبدالله بن علی سراج طوسی، ملقب به طاووس الفقراء، از فقهای صوفیان در قرن چهارم هجری است. هرچند کتاب «اللمع» او بسیار پرآوازه است، ولی در باره چگونگی و چند و چون حوادث زندگی نویسنده اش اطلاعات چندانی در دست نیست. او، سنی مذهبی متعصب و از عالمان فقه و اصول بود و خاندانش به زهد و پارسایی شناخته می شد. برخی با نظر به معنای لغوی سراج (زین ساز) پنداشته اند که ابو نصر سراج همان پیر پالان دوز مدفون در جنوب شرقی مشهد ، نزدیک صحن آستان قدس رضوی است ولی ظاهرا این ادعا درست نیست. از جمله استادان ابو نصر سراج طوسی می توان به ابو محمد مرتعش ، جعفر خلدی ، ابو بکر محمد بن داود الدقی و احمد بن محمد السایح اشاره کرد. از مطالب «اللمع» روشن می شود که ابو نصر با صوفیان بسیاری در بصره ، بغداد ، دمشق ، رام الله ، انطاکیه ، طرابلس ، قاهره ، دمیاط ، بسطام ، شوشتر و تبریز دیدار و گفت وگو کرده است و لکن دیدار او با سری سقطی (متوفای ۲۵۳ ق) و سهل تستری (متوفای ۲۷۳ یا ۲۸۳ ق) که در « تذکرة الاولیاء » آمده، با نظر به کثرت فاصله زمانی، بعید است. شاگردانبسیاری از مشایخ طریقت ، شاگرد بلاواسطه یا مع الواسطه سراج هستند. یکی از شاگردان و دست پروردگان ابو نصر سراج، به نام ابو الفضل سرخسی ، راهنمای صوفی بزرگ خراسان ، ابو سعید ابو الخیر شد. ابو نصر سراج از صوفیان شریعت مدار بود؛ به طوری که صوفی واقعی را تابع شرع و حلال و حرام الهی می دانست و لذا او در «اللمع» چنین تصریح کرده: «کسی که ادعای تصوف کند و برخی از آداب صوفیان را به جا آورد، ولی اساس تصوف را بر سه پایه محکم نساخته باشد، فریب خورده است؛ هرچند، بتواند در هوا راه رود یا سخنی حکیمانه گوید یا در نزد مردم مقبولیتی بیابد. آن سه اصل، این است: اول، اجتناب از همه محرمات بزرگ یا کوچک؛ دوم، انجام همه واجبات سخت یا آسان و سوم، واگذاشتن دنیا برای اهل آن؛ کم یا زیادش، مگر آنچه برای مؤمن ضروری است و آن ضروری، چهار مورد است که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلّم فرمود: چهار چیز در دنیاست، ولی از دنیا نیست: طعام ، برای رفع گرسنگی ؛ لباس ، برای پوشش؛ منزلی برای سکونت و همسری برای آرامش». اللمعسراج، «اللمع» را در دوران ترس و ناامنی و برای دفاع از عقاید و اعمال صوفیان نگاشت و « التعرف لمذهب التصوف » کلاباذی نیز در همین فضا و برای چنین هدفی پدید آمد. از آثار دیگر ابو نصر سراج، خبری نداریم و اگر به فرض، کتاب دیگری غیر از «اللمع» نیز نگاشته، اکنون هیچ اثری از آن در دست نیست. سراج طوسی، در ماه رجب سال ۳۷۸ ق، در طوس از دنیا رفت. گویند: پدر ابو نصر و به روایتی خودش، در حال نماز وفات کرد.