شطرنج نیشابوری

شطرنج نیشابوری یکی از آثار مهم کشف شده در نیشابور است که قدمت آن به سده ۱۲ میلادی می رسد. این مجموعه یکی از کهن ترین و کامل ترین مجموعه های موجود شطرنج می باشد که شامل شانزده مهره فیروزه ای و پانزده مهره بنفش رنگ است. مهره ها لعاب داده شده اند. شطرنج نیشابوری اکنون در گالری ۴۵۳ موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می شود.
مهره شاه با ابعاد ۵٫۵ × ۴٫۴ سانتی متر، بزرگ ترین مهره است که به صورت تخت شاهی مکعبی شکل در میان میدان نشان داده شده است.
مهره وزیر به صورت تخت کوچکتر و کروی شکل کار شده است.
مهره فیل با پایه استوانه ای و سر مسطح با دو برآمدگی به نشانه عاج های فیل کار شده است.
مهره اسب نیز با پایه استوانه ای که جلوی آن با برآمدگی مثلث شکلی به عنوان صورت اسب دیده می شود.
مهره رخ با پایه مستطیل شکل است که در بالای آن شیاری به شکل نماد قلعه کار شده است. این مهره شهرت ویژه ای دارد.
مهره سرباز با ابعاد ۳٫۳ × ۲٫۹ سانتی متر (کوچک ترین مهره)، به شکل مهره های گنبدی شکل با یک برآمدگی در بالای آن کار شده است.
بر اساس منابع قدیمی منشأ شطرنج به هند نسبت داده شده است. این بازی در اواخر دوره ساسانی به ایران معرفی گردید. این مجموعه یکی از کهن ترین و کامل ترین مجموعه های موجود شطرنج است. مهره های این مجموعه از سنگ و با دست ساخته شدند و پس از آن با لعاب فیروزه ای پوشش داده شده اند.
این شطرنج در حال حاضر در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می شود.
By Charles K. WilkinsonFrom The Metropolitan Museum of Art Bulletin, New Series, Vol. 1, No. 9 (May, 1943), pp. 271-279doi:10.2307/3257111