زنان ارمنی در ایران

زنان ارمنی در ایران همانند وضعیت اجتماعی سایر زنان در ایران در طول دوره های مختلف تاریخی و فرهنگی متفاوت بوده است. زنان ارمنی در حفظ وجود، تنازع بقاء، ایجاد شرایط برای زندگی کودکان و خانواده، ایجاد شرایط مجدد برای بقا و استمرار خانواده، دستیابی به منابع اقتصادی، بازتولید اعضای خانواده، نجات سنت خانواده ارمنی و منطبق کردن آن ها با جنبه های ویژه فرهنگی سیاسی و جغرافیایی اسکان جدید از جمله مسوولیت های زن ارمنی در دوران مهاجرت بوده است.
برسابه هوسپیان، پایه گذار نخستین کودکستان ایران
آلنوش طریان، مادر نجوم و بانوی اختر فیزیک ایران
نکتار پاپازیان، اولین معماران زن ایرانی
دیانا آبکار، نخستین زن سیاست مدار (سفیر)
لیلیت تریان، مادر مجسمه سازی ایران
یلنا آودیسیان، بنیانگذاران هنر باله زنان در ایران
لی لی لازاریان، اولین طراح رقص در ایران
ساتنیک آقابابیان، نخستین خواننده اپرا زن ایرانی
مادام سیرانوش، اولین بازیگر زن تاریخ سینمای ایران
وارتو طریان، اولین هنرپیشه و کارگردان تئاتر ایران
هاسمیک هاراطونیان، نخستین زن جراح پلاستیک
مریم اوهانجانیان، نخستین زن دندان پزشک ایران در شهر تبریز
آنیک استپانیان، نخستین زن دندان پزشک تهران
قایچوک وارطانیان، نخستین زن داروساز و دکترای داروسازی ایران در شهر تبریز
جما مرادخانیان، نخستین زن متخصص زنان و زایمان ایران (زایمانی بی درد)
زنان ارمنی بعد از دوران مهاجرت نقش اساسی در سیاست، علم و دانش، موسیقی، سینما، نقاشی، تئاتر، چاپ و نشر، معماری و شرکت در جنگ ایران و عراق و غیره داشتند.
تنوع پوشاک زنان در سرپوش ها، تن پوش ها و زیورآلات و تزیینات وابسته به آنان به مراتب بیشتر از پوشاک مردان است. پوشاک زنان ارمنی منطقهٔ فریدن در تمام روستاها دارای یک شکل و الگوست. این لباس لباسی است که زنان ارمنی در زمان مهاجرت به ایران آن را به تن داشته و سال ها در حفظ و نگهداری آن تلاش کرده اند. در طول قرن های هفدهم تا بیستم میلادی فرهنگ بومی ارمنیان فریدن تأثیرات خواسته و ناخواستهٔ بسیاری را از فرهنگ و هنر ایرانی پذیرفته است.
دختران بین سنین کودکی تا اواخر نوجوانی از «چین شابیک» یا در اصطلاح پیراهن چین دار با رنگ های شاد و پیش بند استفاده می کردند. دختران هم به مانند زنان برای آرایش مو گیسوان خود را در یک یا دو رشته می بافتند و سپس، کلاه عرق چین سکه دوزی شده ای از جنس مخمل، چیت یا ابریشم بر سر می گذاشتند و بر روی عرق چین هم «لاچاک» (لاچاک روسری بزرگی به ابعاد ۱/۵ متر و به صورت چهارگوش بود که دختران از چیت گدار و زنان از جنس کُدَری به رنگ زرشکی با دنباله های بلند به سر می کردند) می انداختند. از دیگر زیورآلات آنان دستبندهایی از سکه و گلوبندهایی با مهره های رنگین بود. دختران فریدنی دهان خود را با «باشماخ» (باشماخ دستمالی سفید از جنس ململ بود که زنان بعد از ازدواج به صورت سه گوش بر روی چانه و دهان خود می بستند و آن را با بندهایی در پشت گردن محکم می کردند) نمی بستند.