کلمه جو
صفحه اصلی

ابوالفضل بن شهردویر دیلمی

دانشنامه عمومی

ابوالفضل بن شهردویر دیلمی نویسنده تفسیر کتاب الله است. او در روستای «مرکال» یا «مرقان» به دنیا آمده و دارای مذهب زیدیه از شاخه ناصریه بوده است. وی در خانواده ای می زیسته که پدر و پدربزرگش هم از عالمان زیدی بودند. کتاب او یک تفسیر قرآن است که بنا بر تفسیر کشاف زمخشری نوشته شده.
افزون بر تفسیر قرآن، کتاب دیگری در کلام با عنوان دلائل التوحید که به وی نسبت داده اند. گویا او گرایش زیادی به کلام داشته است.
پیش از این اطلاعات چندانی از نویسندهٔ تفسیر کتاب الله موجود نبود؛ تا این که بنا بر نقل های آقا بزرگ تهرانی مشخصات «ابوالفضل بن شهردویر دیلمی» مشخص شد. آقا بزرگ نسخه ای کامل از این اثر را در نجف یافته بود و از کتابی به نام مطلع البدور بهره برده که خود این کتاب نقلی از نوشتهٔ «یوسف حاجی دیلمی» است. بنا بر این اطلاعات، وی از یک خاندان زیدی در دیلمان بوده که برخی از خویشاوندانش نیز دارای تألیفاتی هستند و خود در قرن هشتم هجری در روستای «مرکال» یا «مرقان» می زیسته است. ابوالفضل دیلمی همچنین کتاب کلامی دیگری با نام دلائل التوحید نیز نوشت. پدر او، شهردویر، صاحب کتاب لوایج الاختیار و پدربزرگش، بهاءالدین یوسف، دارای تفسیر مجزایی بر قرآن بوده اند. همچنین آقا بزرگ «شهردویر» را به معنای «دبیر شهر» یا «عالم بلاد» معنا کرده است.
ابن ابی الرجال در مطلع البدور از دانشمندی زیدی در شمال ایران به نام «یوسف بن الحسن بن أبی القاسم الدیلمی المرقانی» نام برده و گفته او در «بکیل» مدفون است. این نویسنده همچنین از تفسیر قرآن او و نیز سمط الدرر که شرحی بر التحریر اثر ابوطالب هارونی در فقه بوده، نام برده است. او همچنین عمدة الوالی (یا شاید عمدة وافی) و نیز سیرة الأئمة را هم نوشته. ابن ابی الرجال در اینجا می نویسد که یوسف بن الحسن الدیلمی فرزند دانشمندی دارد به نام «شهر دَویر» که او هم صاحب کتابی است به نام لوائح الاختیار فی بحث الروح والنور وعذاب القبر. احتمال بسیار دارد که مقصود از سیرة الأئمة همان متنی باشد که به عنوان پاسخ یوسف بن أبی الحسن الجیلانی در سال ۶۰۷ ق به عنوان پاسخ عالم زیدی یمن، عمران بن الحسن بن ناصر العذری الهمدانی، نوشته شده و آن را ویلفرد مادلونگ در أخبار أئمة الزیدیة پیشتر منتشر کرده است. ابی الرجال همچنان می نویسد که شهردَویر دو فرزند داشته به نام های «ابو الفضل»، که صاحب دلائل التوحید در علم کلام بوده و نیز تفسیر قرآن. او فرزند دیگری هم داشته به نام «اسماعیل».


کلمات دیگر: