تکاپو ی

( تکاپو ی ) ( اسم ) ۱ - رفت و آمد بتعجیل . ۲ - جستجوی بسیار تفحص زیاد . ۳ - کوشش .

تکاپوی. [ ت َ ] ( اِ مرکب ) از: تک +الف واسطه +پوی بمعنی پوییدن. ( حاشیه برهان چ معین ). آمد و شد از روی تعجیل و شتاب و جستجوی بسیار باشد و بعضی گویند که تکاپوی تردد بی فایده است. ( برهان ) ( از ناظم الاطباء ). دوادوی. ( اوبهی ). دویدن و جستجوی. ( شرفنامه منیری ). آمد و شد به تعجیل یعنی دویدن بود به تک. ( اوبهی ). آمدو شد و دویدن پراکنده به هر سوی. ( صحاح الفرس ). تک و تاز. ( انجمن آرا ) ( آنندراج ). بمعنی تاختن و دویدن و کنایه از تفحص و تجسس نیز هست و اصل آن تک و پویه است. ( انجمن آرا ) ( آنندراج ). صاحب بهار عجم این لغت را به گاف فارسی آورده. ( آنندراج ). تک و پوی. تک و دو تلاش. سعی. ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ) :
رهاند مرا زین غمان دراز
ترا زین تکاپوی گرم و گداز.ز هر سوخروش تکاپوی خاست
ز خون ریختن بر درش جوی خاست.همی تا ز بهر فزونی بود
همیشه تکاپوی بازارگان.تا کی این رنج ره و گرد سفر
وین تکاپوی دراز و شو وآی.تا روز به شادی بگذاریم که فردا
وقت ره غزو آید و هنگام تکاپوی.زلزله در زمین فتاد و خروش
از تکاپوی آن که ره بر.دراج کند گرد گیازار تکاپوی
از غالیه عجمی بزده بر سر هر موی.به تکاپوی سحاب آمده از جده همی
به لب باغ کند در سلب باغ نگاه.تا درین خطه در تکاپویی
یا همه پشت یا همه رویی.آنگاه نفس خویش رامیان چهارکار که تکاپوی اهل دنیا از آن نتواند گذشت مخیر گردانیدم. ( کلیله و دمنه ).
سعدی جفا نبرده چه دانی تو قدر یار
تحصیل کام دل به تکاپوی خوشتر است.تکاپوی ترکان و غوغای عام
تماشاکنان بر در و کوی و بام.نامه پیش قراسنقر نوشت که من و تو از یک جنسیم ومن بعد از تکاپوی بسیار از سر عجز و اضطرار به بندگی حضرت پیوستم. ( رشیدی ).
ای بسا ریشخندها که فلک
بر تکاپوی خرسوار کند.زعشقت در تکاپویم تودانی
که عاشق بی تکاپویی نباشد.رجوع به تک و تکاپوی کردن و تگاپوی شود.