رسالهٔ شرفیه (که در اصل به زبان عربی و با نام کامل الرساله الشرفیه فی النسب التألیفیه نوشته شده) یک رساله در مورد موسیقی است که توسط صفی الدین ارموی در قرن هفتم هجری نگارش شده است. این رساله، برخلاف رسالهٔ معروف دیگر ارموی (الأدوار که پیش از این رساله نگاشته شده) متأثر از علم موسیقی یونان است. این اثر از دید برخی منتقدان بهترین اثر ارموی است و اهمیتش از الأدوار نیز بیشتر است اما در عمل کمتر از آن مورد توجه بوده است.
فی الکلام علی الصوت و لواحقه و فی ذکر شکوک وارده علی ما قبل فیه (صوت و ملحقات آن و نظریه های وارد بر آن)
فی حصر نسبت الاعداد بعضها الی بعض و استخراج الاجناس من الابعاد المستخرجه من نسب مقادیرها و مراتبها فی التلاوم و التنافر و اسمائها الموضوعه لها (نظریهٔ نسبت اعداد)
فی اضافات الابعاد بعضاً الی بعض و فصل بعضها عن بعض و استخراج الالجناس من الابعاد الوسطی (اختلاف ابعاد)
فی ترتیب الاجناس فی طبقات الابعاد العظمی و ذکر نسبها و اعدادها (ترتیب اجناس بر حسب طبقه بندی ابعاد)
فی الایقاع و نسب ادوار و الارشاد الی کیفیه الاستخراج الالحان فی الصناعه العلمیه (ایقاع و نسبت ادوار و نحوهٔ استخراج الحان)
نام کامل این رساله الرساله الشرفیه فی النسب التألیفیه است. ارموی این کتاب را حدود ۶۶۵ هجری قمری (معادل ۱۲۶۷ میلادی) نوشت و به شاگردش شرف الدین هارون جوینی اهدا کرد. (شرف الدین یکی از برادرزاده های عطاملک جوینی بود.) ارموی از طریق خاندان جوینی با نصیرالدین طوسی آشنایی داشت و احتمال می رود که طوسی علاقهٔ ارموی را به علوم یونانی برانگیخته باشد، چنان که در الأدوار ارموی نشانی از تأثیر علم موسیقی یونانی دیده نمی شود اما در رسالهٔ شرفیه این تأثیر وجود دارد. این احتمال هم وجود دارد که ارموی رسالهٔ شرفیه را تحت تأثیر آثار فارابی (به خصوص موسیقی کبیر) نوشته باشد. دست آخر این که خود خواجه نصیرالدین طوسی نیز رساله ای مختصر در خصوص تناسبات فواصل موسیقی نوشته است که ممکن است الهام بخش رسالهٔ شرفیه بوده باشد.
رسالهٔ شرفیه شامل پنج مقاله است به این عناوین:
مقالهٔ اول به مباحث نظری راجع به ماهیت صوت می پردازد و صفی الدین در آن به نظریات فارابی و ابن سینا در این باره اشاره می کند و انتقاداتی نیز بر نقاط ضعف نظریات آن دو مطرح می کند. مباحث ریاضی در مورد فواصل موسیقی در مقاله های دوم تا چهارم این رساله طرح شده اند. مقالهٔ دوم به محاسبهٔ ریاضی این فواصل اختصاص دارد و آن ها را بر اساس نسبت های ریاضی تعریف می کند (ر.ک ادوار). همچنین در همین مقاله به مفهوم ملایمت نیز پرداخته و فواصل را به دو دستهٔ ملایم و ناملایم تقسیم می کند. برای مثال در این روش فاصلهٔ چهارم درست با نسبت ۴:۳، فاصلهٔ پنجم درست با نسبت ۳:۲ و فاصلهٔ دوم کوچک با نسبت ۲۵۳:۲۴۳ محاسبه می شود.
فی الکلام علی الصوت و لواحقه و فی ذکر شکوک وارده علی ما قبل فیه (صوت و ملحقات آن و نظریه های وارد بر آن)
فی حصر نسبت الاعداد بعضها الی بعض و استخراج الاجناس من الابعاد المستخرجه من نسب مقادیرها و مراتبها فی التلاوم و التنافر و اسمائها الموضوعه لها (نظریهٔ نسبت اعداد)
فی اضافات الابعاد بعضاً الی بعض و فصل بعضها عن بعض و استخراج الالجناس من الابعاد الوسطی (اختلاف ابعاد)
فی ترتیب الاجناس فی طبقات الابعاد العظمی و ذکر نسبها و اعدادها (ترتیب اجناس بر حسب طبقه بندی ابعاد)
فی الایقاع و نسب ادوار و الارشاد الی کیفیه الاستخراج الالحان فی الصناعه العلمیه (ایقاع و نسبت ادوار و نحوهٔ استخراج الحان)
نام کامل این رساله الرساله الشرفیه فی النسب التألیفیه است. ارموی این کتاب را حدود ۶۶۵ هجری قمری (معادل ۱۲۶۷ میلادی) نوشت و به شاگردش شرف الدین هارون جوینی اهدا کرد. (شرف الدین یکی از برادرزاده های عطاملک جوینی بود.) ارموی از طریق خاندان جوینی با نصیرالدین طوسی آشنایی داشت و احتمال می رود که طوسی علاقهٔ ارموی را به علوم یونانی برانگیخته باشد، چنان که در الأدوار ارموی نشانی از تأثیر علم موسیقی یونانی دیده نمی شود اما در رسالهٔ شرفیه این تأثیر وجود دارد. این احتمال هم وجود دارد که ارموی رسالهٔ شرفیه را تحت تأثیر آثار فارابی (به خصوص موسیقی کبیر) نوشته باشد. دست آخر این که خود خواجه نصیرالدین طوسی نیز رساله ای مختصر در خصوص تناسبات فواصل موسیقی نوشته است که ممکن است الهام بخش رسالهٔ شرفیه بوده باشد.
رسالهٔ شرفیه شامل پنج مقاله است به این عناوین:
مقالهٔ اول به مباحث نظری راجع به ماهیت صوت می پردازد و صفی الدین در آن به نظریات فارابی و ابن سینا در این باره اشاره می کند و انتقاداتی نیز بر نقاط ضعف نظریات آن دو مطرح می کند. مباحث ریاضی در مورد فواصل موسیقی در مقاله های دوم تا چهارم این رساله طرح شده اند. مقالهٔ دوم به محاسبهٔ ریاضی این فواصل اختصاص دارد و آن ها را بر اساس نسبت های ریاضی تعریف می کند (ر.ک ادوار). همچنین در همین مقاله به مفهوم ملایمت نیز پرداخته و فواصل را به دو دستهٔ ملایم و ناملایم تقسیم می کند. برای مثال در این روش فاصلهٔ چهارم درست با نسبت ۴:۳، فاصلهٔ پنجم درست با نسبت ۳:۲ و فاصلهٔ دوم کوچک با نسبت ۲۵۳:۲۴۳ محاسبه می شود.
wiki: رساله شرفیه