امام مبین

[ویکی فقه] واژه امام از ریشه «ا م م» به معنای اصل و مرجع، اشتقاق یافته و در همه کاربردهای گوناگون آن، نامی برای کس یا چیزی است که به سویش توجه شده و به نحوی از آن پیروی می کنند.
واژه امام در معانی گوناگونی همچون: جاده ، ریسمان بنایی ، رهبر و پیشوای گروهی از مردم به کار رفته است. برخی واژه پژوهان قرآن در مقام شمارش کاربردهای مختلف این واژه به ۵ معنای ذیل اشاره کرده اند: رهبر، دفتر اعمال آدمیان، لوح محفوظ ، کتاب تورات ، راه اصلی و مرکزی.
توضیح واژه مبین
واژه مبین از ریشه «بیان» به معنای کشف و ظهور اشتقاق یافته و با «بَوْن» به معنای تفاوت و «بَیْن» به معنای وصل و فراق هم ریشه است. پیوند معنایی این سه مفهوم را این گونه گفته اند که کشف و ظهور هر شیء معمولا از طریق ذکر تفاوت و تشابه آن شیء با دیگر اشیا حاصل می شود. دو واژه «مُبین» و «بیّن» هم معناست؛ اما «مبین» از تأکید بیشتری برخوردار بوده و افزون بر ظهور و انکشاف، از حالت اظهار و کاشفیت برای دیگر اشیا نیز برخوردار است، به همین سبب گاه تنها از حیث نخست لحاظ شده و به صورت لازمی به کار می رود و گاه به حیث دوم آن نیز توجه شده و به صورت متعدی به کار می رود.
کاربرد واژه در قرآن
تعبیر «امام مبین» دو بار در قرآن به کار رفته که بار نخست درباره علم جامع خداوند به اعمال و رفتار همه آدمیان و بار دوم در ارتباط با نزول عذاب بر دو شهر قوم لوط و شعیب است.خداوند در آیات نخست سوره یس ، پس از بیان گمراهی، کوردلی و عناد کفرپیشگان در برابر پیام های آسمانی رسولان، از علم جامع خویش به کارهای گذشته و آثار برجای مانده از آنان یاد می کند: «... و نَکتُبُ ما قَدَّموا وءاثرَهُم و کُلَّ شَیء اَحصَینهُ فی اِمام مُبین» غالب مفسران، امام مبین را در این آیه به معنای لوح محفوظ دانسته اند که در آیات دیگر از آن به « امّ الکتاب » و « کتاب مبین » یاد شده است، با این حال در بیان تعریف آن دچار اختلافاتی شده اند که در نمونه ای از این تعاریف، حاوی اعمال و آثار انسان ها و بلکه در برگیرنده همه اشیا و موجودات دانسته شده و فرشتگان در اجرای وظایف خویش به عمل بر طبق آن موظف شمرده شده اند. (لوح محفوظ) شماری دیگر از مفسران، تعبیر مورد نظر را به معنای نامه اعمال آدمیان دانسته و بخش نخست آیه را به استشهاد آورده اند: «و نَکتُبُ ما قَدَّموا و ءاثرَهُم» این تفسیر در برخی روایات شیعه نیز به چشم می خورد.
از دیدگاه علما
...