نیاز اطلاعاتی

نیاز اطلاعاتی، تمایل یک فرد یا گروه برای جایابی و دستیابی به اطلاعات جهت رفع یک نیاز آگاهانه یا ناخودآگاه است. رفتار برای رفع نیاز اطلاعاتی خود، رفتاری بروز می دهند که رفتار اطلاع یابی نامیده می شود. تعریف های دیگری نیز از نیاز اطلاعاتی توسط متخصصان ارائه شده است از جمله این که بازشناسی موقعیتی است که دانش فرد در آن موقعیت برای برآوردن هدفی کافی نیست، یا شناسایی وجود تردید در فرد است.میان سه مفهوم نیاز (need)، خواست (want) و تقاضای (demand) اطلاعاتی تمایز وجود دارد. خواست اطلاعاتی، اطلاعاتی است که فرد تمایل دارد که داشته باشد. تقاضای اطلاعاتی، اطلاعاتی است که فرد برای دریافتش تقاضا می کند (مثلاً از کتابدار). در موقعیت ایده آل، نیاز و خواست و درخواست هر سه برهم منطبق هستند اما در جهان واقع اکثر مواقع چنین نیست و فرد اطلاعاتی که درخواست می کند لزوماً چیزی نیست که می خواهد یا نیاز دارد.
نیاز اطلاعاتی را بر اساس درونی بودن آن به چهار بخش تقسیم کرده اند: ۱- سطح واقعی نیاز اطلاعاتی بیان نشده نیاز احشایی یا درونی نیز نامیده می شود و در آن احساس عدم سهولت، شک، عدم قطعیت وجود دارد؛ ۲- نیاز آگاهانه که به شکل یک توصیف در ذهن وجود دارد؛ ۳- نیاز رسمی شده: که با شکلی رسمی بیان می شود؛ ۴- نیاز مصالحه شده: که در عمل همان تقاضایی است که به نظام اطلاعاتی ارائه می شود.
مفهوم نیاز اطلاعاتی توسط رابرت اس. تیلور ابداع شد. مطالعه در زمینه نیازهای اطلاعاتی از حدود سال ۱۹۲۰ توسط کتابداران برای شناسایی نیازهای اطلاعاتی کاربران کتابخانه ها و رفع آن ها آغاز شده است. اولین مطالعه انجام شده در ایران در زمینه مطالعه استفاده کننده و رفتار اطلاع یابی آن ها، به سال ۱۳۵۴ برمی گردد که از سوی گروه آموزش کتابداری دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران انجام شد و نتایج آن نشان داد که اعضای هیئت علمی بیشتر برای آماده کردن مطالب درسی از منابع اطلاعاتی استفاده می کردند.
پیسلی نیاز اطلاعاتی را متأثر از پنج عامل می داند:- مرتبه ای که اطلاعات قابل دسترس است؛ به کار بردن آنچه در آن اطلاعات وجود دارد (محمل اطلاعاتی)؛ پیشینه، انگیزه، محور شغل، و دیگر مشخصه های فردی کاربر؛ نظام های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی محیط کاربر؛ پیامدها و نتایج کاربرد اطلاعات.