ال فرعون

wikifeqh: اهل البیت] آل فرعون. قوم، پیروان و هم کیشان فرعون
آل فرعون 13 بار در قرآن آمده که در یک مورد از مأموریت موسی علیه السلام به سوی آنان و در موارد دیگر از کفر، تکذیب، شکنجه گری و در نهایت عذاب آنان در دنیا، برزخ و آخرت سخن رفته است. با توجه به گوناگونی معانی آل، مفسران در گستره شمول آل فرعون بر یک رأی نیستند؛ ولی با توجه به کارکرد این واژه گویا مقصود نزدیکان، پیروان و هم فکران وی باشند؛ چنان که قارون از بنی اسرائیل است (سوره قصص/28، 76) و در ردیف فرعون، هامان و در حقیقت آل فرعون قرار گرفته (سوره عنکبوت/29، 39؛ سوره غافر/40، 24) و همسر فرعون، از آل او به شمار نرفته؛ بلکه مَثَل اهل ایمان معرفی شده است. (سوره تحریم/66 ، 11)
قرآن از کسانی که بر گِرد فرعون، کارگزار و هم رأی وی بوده اند، با تعابیر قوم 27 بار، ملا 13 بار، رکن یک بار، جُند و جنود 6 بار یاد کرده که با آل فرعون، تقارب مفهومی و مصداقی دارند؛ به طور مثال، انطباق قوم فرعون بر آل فرعون، با کنار هم نهادن آیاتی نظیر «یَقدُمُ قَومَهُ یَومَ القِیمَة...». (سوره هود/11، 98) و «و أَغرَقنا ءَالَ فِرعَون...» (سوره بقره/2، 50) بدست می آید؛ چنان که قرآن کشتار پسران بنی اسرائیل و ستم به آنان را گاهی به فرعون (سوره قصص/28، 4)، گاهی به آل فرعون (سوره بقره/2، 49) و گاه به قوم فرعون (سوره اعراف/7، 127) نسبت داده و ارسال موسی را به سوی فرعون و قوم وی (سوره نمل/27، 12) فرعون و ملأ (سوره اعراف/7، 103) و آل فرعون (سوره قمر/54 ، 41) دانسته است.
در تورات نیز از اطرافیان و کارگزاران فرعون و ستم آن ها بر بنی اسرائیل و نیز از نزول عذاب و نابودی آنان در رود نیل سخن رفته است.
نگاهی به آیات و سوره های قرآن، اهتمام فراوانِ قرآن به تبیین داستان آل فرعون از زوایای گوناگون را نشان می دهد. در احوال دیگر پیامبران، محاجه آنان با قومشان دیده می شود؛ مانند مناظره ابراهیم علیه السلام) با قوم خود (سوره انعام/6 ، 7482) و محاجه لوط علیه السلام (سوره شعراء/26، 160-175) یا گفتگوی آنان با سران قومشان چون حضرت نوح، حضرت هود، حضرت صالح و حضرت شعیب علیهم السلام (سوره هود/11، 2595؛ سوره اعراف/7، 59-93) یا محاجّه ابراهیم با طاغوت زمان خود (سوره بقره/2، 258) اما در محاجه های موسی و فرعون، حضور اطرافیان فرعون در کنار فرعون موضوعیت ویژه می یابد و از اعمال و سرنوشت آنان نیز در مواضع گوناگون سخن می رود.
دلیل موضوعیت یافتن سرگذشت آل فرعون در قرآن، شاید از این رو است که بسیاری از اصول و سنّت هایی که خداوند در سراسر قرآن، به صورت کلی بیان فرموده، در داستان آل فرعون به صورت عینی تبیین شده؛ چنان که قرآن آنان را عبرت آیندگان قرار داده است: «فَجَعَلنهُم سَلَفاً و مَثَلا لِلأَخِرین». (سوره زخرف/43، 56)
ابن عاشور، علت تخصیص آل فرعون را به ذکر در قرآن، سرنوشت نهایی آنان دانسته و گفته است: فقط نابودی این امت نزد اهل کتاب روشن است؛ برخلاف هلاکت عاد و ثمود که نزد عرب از شهرت بیش تری برخوردار بوده؛ از این رو سرگذشت آنان مورد توجه قرآن قرار گرفته است.