ابوسلمه خلال همدانی

ابوسلمه خلال حمدانی یا ابوسلمه حفض بن سلیمان حمدانی مشهور به وزیر آل محمد (درگذشته ۱۳۲ ه‍.ق برابر با ۷۵۰ م) داعی بزرگ عباسیان است او از نظر نفوذ و قدرت همپای ابومسلم خراسانی بود و در برانداختن بنی امیه نقش بسزایی داشت. همهٔ مورخان ابوسلمه را از موالی دانسته و گفته اند که با او به فارسی سخن می گفته اند. اقبال آشتیانی او را هَمَدانی خوانده است.
تاریخچه همدان
جنگ زاب
از جزئیات اوایل زندگی ابوسلمه و تاریخ تولد او آگاهی چندانی در دست نیست. برخی او را از موالی بنی سبیع از تیرهٔ بنی هَمدان، برخی از موالی بنی حارث بن کعب و بعضی از بنی مُسلیه تیره ای از بنی حارث بن کعب دانسته اند. نسبت خَلّال که به ابوسلمه داده اند، از دیر باز محل تردید و پرسش بوده است برخی گفته اند که مردی صراف بود و دکان هایی نیز در زراره محله ای در کوفه داشته است. ابن خلکان نوشته است که ابوسلمه از توانگران کوفه بود و بعدها برای پیشرفت دعوت عباسی از بذل مال دریغ نکرد.
ابوسلمه در کوفه با دختر بکیر ابن ماهان یکی از دعات بنی عباس ازدواج کرد و به وسیلهٔ پدر زنش به دستگاه مخفی ابراهیم امام رهبر عباسیان راه پیدا نمود. صاحب مکنت و اعتبار گردید و یکی از داعیان با نفوذ عباسیان شد. پس از مرگ بکیر ابن ماهان ابراهیم امام ابوسلمه را جانشین بکیر معرفی کرد و او را به خراسان فرستاد.
زندگی سیاسی ابوسلمه خلال همدانی در خراسان با فعالیت های رزمی ابومسلم خراسانی هم زمان است در برخی جهات حرکات وطن پرستانه آن دو فرد ایرانی که یکی از مشرق با شمشیر برخاسته بود و دیگری که از غرب ایران با قدرت قلم حرکت کرده بود یکی است و در یک نکته با هم اختلاف سلیقه دارند و ان این که ابومسلم در برانداختن بنی امیه بدنبال به قدرت رسیدن بنی عباس و استقلال ایران بود ولی ابوسلمه در اندیشه بقدرت رسیدن آل علی و علویان بوده است.