یوسف میرزایانس

یوسف میرزایانس یا هوسپ میرزایان (ارمنی: Հովսեփ Միրզայան; زاده ۱۲۴۶ خورشیدی - درگذشته ۱۳۱۴ خورشیدی)، نخستین نمایندهٔ منتخب ارمنی های ایران از (۲۴ آبان ۱۲۸۸ تا ۳ دی ۱۲۹۰ خورشیدی) بود او در دوره های سوم و چهارم مجلس بین سالهای (۱۴ آذر ۱۲۹۳ تا ۲۱ آبان ۱۲۹۴ خورشیدی) و (۱ تیر ۱۳۰۰ تا ۳۰ خرداد ۱۳۰۲ خورشیدی) نمایندهٔ منتخب ارمنیان باقی ماند؛ او همچنین در چهار دوره متوالی یعنی در دوره های (هفتم، هشتم، نهم و دهم) هم نمایندهٔ منتخب ارمنی های جنوب در مجلس شورای ملی بود.
ارمنی های ایران
ارمنی ها در جنبش مشروطه ایران
یوسف میرزایانس در همدان به دنیا آمد؛ تحصیلات ابتدایی را در همان شهر به پایان رساند؛ سپس به جلفای نو نقل مکان کرد. زبان و ادبیات ارمنی «گرابار» و انگلیسی را نیز فراگرفت. او به ادبیات فارسی نیز علاقه مند بود و رباعیات عمرخیام و بخشی از شاهنامه فروسی و همچنین دوبیتی های باباطاهر را به زبان ارمنی ترجمه کرد.
یوسف میرزایانس در اواسط ۱۲۷۵ خورشیدی در نبردخانه سور (۱۸۹۷) شرکت و از همین زمان رابطه ای نزدیک با یپرم خان پیدا می کند. در ۱۲۷۹ خورشیدی به استخدام دولت ایران در آمد و با سمت مأمور گمرک به بوشهر رفت. او در زمان ادارهٔ گمرک بوشهر از سوی مأموران بلژیکی به مقام معاونت گمرکات بنادر جنوب منصوب شد. میرزایانس در مدت اقامتش در این شهر، در کنار وظایف رسمی خود، در فعالیت های اجتماعی نیز شرکت می جست. در ۱۲۸۳ خورشیدی با عنوان رئیس مالیه، گمرک و ادارهٔ پست استان کرمان به آن شهر نقل مکان کرد.
با آغاز جنبش مشروطه ایران، میرزایانس نیز جذب این جنبش شد و به تهران آمد؛ در اواخر ۱۲۸۶ خورشیدی یکی از اعضای اصلی مذاکراتی بود که از سوی استپان زوریان معروف به رُستوم، از رهبران حزب فدراسیون انقلابی ارمنی، برای شرکت در جنبش مشروطه ایران و با حضور شماری از آزادی خواهان ایرانی تشکیل شده بود.